Luật bù giờ trong bóng đá: Cách tính thời gian "chết" và xu hướng mới

Trong thế giới túc cầu hiện đại, từng giây trôi qua trên đồng hồ điện tử đều có thể định đoạt số phận của một đế chế. Luật bù giờ trong bóng đá không chỉ đơn thuần là những phút cộng thêm để bù đắp sự gián đoạn, mà đã trở thành "sân khấu" của những kịch tính điên rồ nhất, nơi định nghĩa lại khái niệm thời gian trong thể thao. Tại 11M, chúng tôi phân tích sâu hơn về những con số này để quý độc giả nắm bắt trọn vẹn kiến thức bóng đá và hiểu rõ tại sao bảng điện tử của trọng tài bàn lại có sức nặng khủng khiếp đến thế trong mỗi trận cầu đỉnh cao.

Tại sao cần có thời gian bù giờ?

Bóng đá, khác với bóng rổ hay bóng đá Mỹ, là một môn thể thao sử dụng "đồng hồ chạy liên tục". Điều này có nghĩa là ngay cả khi bóng ra ngoài đường biên, có cầu thủ nằm sân hay các tình huống ăn mừng bàn thắng kéo dài, đồng hồ trên sân vẫn không hề dừng lại. Chính vì đặc thù này, luật bù giờ trong bóng đá ra đời như một cơ chế công bằng nhằm đảm bảo rằng thời gian thi đấu thực tế (effective playing time) không bị rút ngắn quá mức bởi các yếu tố khách quan lẫn chủ quan.

Mục tiêu cốt lõi của việc bù giờ là bảo vệ tính toàn vẹn của trận đấu. Nếu không có những phút cộng thêm, các đội bóng có lợi thế dẫn bàn sẽ tìm mọi cách để bóng "chết" càng lâu càng tốt, biến 90 phút thi đấu thành một màn trình diễn của những tiểu xảo trì hoãn. Trong các bản tin bóng đá chuyên sâu, thời gian bù giờ luôn được coi là biến số khó lường nhất, có thể biến một kẻ thất bại thành người hùng chỉ trong chớp mắt.

Các yếu tố cấu thành nên thời gian bù giờ theo luật bóng đá hiện hành

Theo quy định của IFAB trong bộ luật bóng đá 11 người, trọng tài chính là người duy nhất có quyền quyết định thời gian bù giờ dựa trên báo cáo và quan sát thực tế. Tuy nhiên, quyết định này không phải là sự cảm tính mà dựa trên một danh mục các tình huống cụ thể gây gián đoạn trận đấu. Trong những năm gần đây, đặc biệt là sau kỳ World Cup 2022, chúng ta thấy thời gian bù giờ tại các giải bóng đá hàng đầu có xu hướng dài hơn đáng kể (thường từ 7 đến 12 phút) do sự chỉ đạo sát sao về việc tận dụng tối đa thời gian bóng lăn thực tế.

Thay đổi cầu thủ – Quy trình ngốn thời gian nhất

Mỗi đội bóng hiện nay thường có tối đa 5 quyền thay người chia làm 3 lần gián đoạn. Mỗi lần thay cầu thủ, từ lúc bảng điện tử giơ lên cho đến khi cầu thủ rời sân và người mới vào thay ổn định vị trí, trung bình mất khoảng 30 đến 45 giây. Nếu cả hai đội tận dụng hết quyền thay người, tổng thời gian tiêu tốn có thể lên tới 4-5 phút. Đây là một trong những kẽ hở mà các huấn luyện viên thường xuyên lợi dụng để làm giảm nhịp độ trận đấu của đối phương.

Để hạn chế việc các đội dùng quyền thay người để câu giờ ở những phút cuối, luật bóng đá mới quy định cầu thủ phải rời sân ở đường biên gần nhất thay vì lững thững đi về phía khu vực kỹ thuật. Tuy nhiên, bất kể nhanh hay chậm, trọng tài bàn vẫn phải ghi chép lại chính xác từng giây gián đoạn để cộng vào bảng bù giờ cuối hiệp.

Xử lý chấn thương và sự can thiệp của đội ngũ y tế

Chấn thương là yếu tố bất khả kháng nhưng lại gây gián đoạn trận đấu sâu sắc nhất. Khi một cầu thủ nằm sân và trọng tài cho phép nhân viên y tế vào cuộc, trận đấu gần như đóng băng hoàn toàn. Mọi giây phút từ lúc trận đấu tạm dừng đến khi bóng lăn trở lại đều phải được bù đắp.

Quy định cầu thủ phải rời sân để điều trị để tiếp tục trận đấu

Nhằm đảm bảo nhịp độ trận đấu, trọng tài thường yêu cầu cầu thủ sau khi được sơ cứu phải rời sân bằng cáng hoặc tự đi bộ ra ngoài đường biên để trận đấu có thể bắt đầu lại ngay. Thời gian từ lúc trận đấu dừng cho đến khi bóng lăn lại sẽ được ghi lại tỉ mỉ. Nếu có những chấn thương nghiêm trọng cần đến sự can thiệp của xe cứu thương hoặc chăm sóc đặc biệt (như chấn thương vùng đầu), thời gian bù giờ có thể lên đến 10-15 phút. Điều này đảm bảo rằng không một đội bóng nào bị thiệt thòi về mặt thời gian chỉ vì đối phương gặp sự cố y tế.

Các tình huống chấn thương giả vờ nhằm mục đích câu giờ

Đây là mặt tối của bóng đá chuyên nghiệp. Các cầu thủ thường tận dụng những va chạm nhẹ để nằm sân, giả vờ đau đớn nhằm giảm hưng phấn của đối thủ hoặc kéo dài thời gian khi đội nhà đang dẫn trước. Các trọng tài kinh nghiệm hiện nay thường có xu hướng "trừng phạt" hành vi này bằng cách cộng thêm thời gian bù giờ nhiều hơn cả thời gian cầu thủ đó nằm sân thực tế. Ngoài ra, với sự hỗ trợ của VAR, các hành vi ăn vạ lộ liễu có thể bị truy cứu và xử lý nghiêm khắc ngay sau đó.

Các hành vi trì hoãn trận đấu (Time-wasting) và thẻ phạt

Ngoài chấn thương và thay người, các hành vi trì hoãn từ những tình huống bóng chết như đá phạt, ném biên hay phát bóng lên cũng được tính vào bù giờ. Đây là cuộc chiến tâm lý giữa cầu thủ và người cầm còi.

Thẻ vàng cho thủ môn hoặc cầu thủ ném biên chậm

Một chiếc thẻ vàng dành cho thủ môn vì lỗi chậm phát bóng là lời cảnh báo đanh thép nhất từ trọng tài. Theo quy định, thủ môn chỉ có 6 giây để đưa bóng vào cuộc sau khi đã kiểm soát hoàn toàn bằng tay, nhưng thực tế con số này thường xuyên bị vượt quá. Khi các hành vi này lặp lại liên tục, trọng tài không chỉ rút thẻ mà còn phải đảm bảo rằng thời gian bị đánh cắp đó sẽ hiện diện trên bảng điện tử ở phút 45 và 90. Sự quyết liệt trong việc xử phạt câu giờ đang giúp bóng đá trở nên minh bạch và hấp dẫn hơn đối với người xem truyền hình.

Quy định về bù giờ trong hiệp phụ bóng đá và các vòng knock-out

Trong các trận đấu loại trực tiếp, nếu hai đội hòa nhau sau 90 phút thi đấu chính thức, trận đấu sẽ bước vào hiệp phụ bóng đá. Một lầm tưởng phổ biến là hiệp phụ không có bù giờ, nhưng thực tế luật bù giờ vẫn áp dụng đầy đủ cho cả hai hiệp phụ (mỗi hiệp 15 phút).

Dù thời gian thi đấu ngắn hơn, nhưng sự mệt mỏi về thể lực ở hiệp phụ khiến các ca chuột rút và chấn thương xảy ra dày đặc hơn. Do đó, việc bù giờ thêm 1-3 phút ở mỗi hiệp phụ là điều thường thấy. Nếu sau 120 phút vẫn không phân định thắng thua, hai đội sẽ bước vào loạt đá luân lưu đầy may rủi. Tại đây, thời gian không còn được tính bằng phút bù giờ nữa mà phụ thuộc vào tốc độ thực hiện các lượt sút. Tuy nhiên, sự can thiệp của công nghệ nhằm kiểm tra vị trí chân thủ môn hoặc hành vi của cầu thủ sút phạt có thể kéo dài loạt đấu này đáng kể.

Luật bù giờ trong bóng đá 11 người và những tranh cãi bất tận

Dù các quy định đã rõ ràng, nhưng việc thực thi bù giờ vẫn luôn là chủ đề gây tranh cãi gay gắt. Bản chất của sự tranh cãi nằm ở việc trọng tài chính là người nắm "quyền sinh quyền sát" đối với thời điểm kết thúc trận đấu, và đôi khi đồng hồ của họ không trùng khớp với cảm nhận của hàng vạn khán giả.

Những bàn thắng "phút 90+mấy" thay đổi lịch sử các giải bóng đá

Lịch sử bóng đá đã khắc tên những khoảnh khắc không tưởng diễn ra trong thời gian bù giờ. Những bàn thắng ở phút 90+5 hay 90+10 không chỉ mang về điểm số mà còn thay đổi cả vận mệnh của một câu lạc bộ. Chính vì giá trị quá lớn của những phút "vàng" này, bất kỳ sai sót nào trong việc định lượng bù giờ cũng trở thành tâm điểm của sự chỉ trích từ giới truyền thông. 

Khi tiếng còi mãn cuộc vang lên giữa một tình huống tấn công nguy hiểm

Một trong những tình huống gây ức chế nhất là khi trọng tài thổi còi kết thúc trận đấu đúng lúc một đội đang tổ chức tấn công hoặc bóng đang bay vào vòng cấm đối phương. Điều này thường tạo nên những làn sóng phản đối dữ dội từ phía các cầu thủ và ban huấn luyện.

Quy định về việc kết thúc trận đấu khi bóng đang bay vào lưới

Theo quy định nghiêm ngặt của bóng đá quốc tế, trận đấu kết thúc ngay khi trọng tài thổi hồi còi mãn cuộc. Điều này có nghĩa là nếu bóng đang rời chân cầu thủ và bay vào lưới nhưng tiếng còi đã vang lên trước đó một tích tắc, bàn thắng sẽ hoàn toàn không được công nhận. Trọng tài không có nghĩa vụ phải đợi tình huống bóng kết thúc mới được thổi còi, trừ trường hợp có một quả phạt đền (penalty) đang chuẩn bị thực hiện. Quy tắc này đôi khi tàn nhẫn nhưng nó đảm bảo tính tôn nghiêm của thời gian thi đấu đã được định sẵn.

Tranh cãi về việc trọng tài "thổi ép" hoặc bù giờ quá tay

Thuật ngữ "bù giờ cho đến khi ghi bàn" thường được người hâm mộ dùng để mỉa mai những trận đấu mà trọng tài cho bù giờ nhiều một cách bất thường khi một đội bóng lớn đang cần bàn thắng. Ngược lại, việc bù giờ quá ít khi trận đấu có nhiều gián đoạn cũng bị coi là hành vi "thổi ép" đối thủ. Sự xuất hiện của màn hình VAR đã giúp minh bạch hóa các quyết định, nhưng nó cũng gián tiếp làm thời gian bù giờ kéo dài hơn bao giờ hết, tạo ra những trận đấu kéo dài tới hơn 100 phút.

Tổng kết

Luật bù giờ trong bóng đá là sự kết hợp giữa những con số toán học khô khan và cảm xúc mãnh liệt trên sân cỏ. Nó đảm bảo rằng nỗ lực của các đội bóng được đền đáp xứng đáng và những hành vi tiêu cực bị hạn chế tối đa. Đối với người hâm mộ, phút bù giờ là khoảng thời gian của hy vọng và nỗi sợ hãi xen lẫn, là nơi biến những điều không thể thành có thể.

Hãy tiếp tục theo dõi 11M để không bỏ lỡ những bài phân tích sắc sảo nhất về thế giới bóng đá. Chúc bạn có những giây phút thăng hoa cùng đội bóng yêu thích trong những phút bù giờ định mệnh!